کیارستمی و مهرجویی در جشنواره «سینمای دوباره کشف شده» ایتالیا

به گزارش ایسنا،‌ جشنواره «ایل چینما ریترواتو» (سینمای دوباره کشف شده) در شهر بولونیای ایتالیا که به نمایش فیلم‌های مرمت‌شده، کشف‌شده و کمتر دیده‌شده تاریخ سینما اختصاص دارد، امسال چهلمین سال برگزاری خود را جشن می‌گیرد و میزبان نمایش ۵۰۰ فیلم در بخش‌های مختلف، از جمله «دایره مینا» (۱۹۷۴) ساخته داریوش مهرجویی، چهار فیلم کوتاه از ساخته‌های عباس کیارستمی شامل «نان و کوچه» (۱۹۷۰)، «زنگ تفریح» (۱۹۷۲)، «دو راه حل برای یک مساله» (۱۹۷۵) و «همسرایان» (۱۹۸۲) و همچنین فیلم سینمایی «اسرار گنج دره جنی» از ابراهیم گلستان خواهد بود. 

این جشنواره معتبر ایتالیایی امسال بزرگداشتی را نیز برای عباس کیارستمی، کارگردان فقید، سینمای ایران برگزار خواهد کرد. 

این رویداد که از یک گردهمایی تخصصی برای دوستداران سینمای کلاسیک آغاز شد، اکنون به یکی از مهم‌ترین جشنواره‌های بین‌المللی سینما تبدیل شده و نسل جدیدی از مخاطبان، به‌ویژه جوانان را به تماشای میراث سینمای جهان جذب کرده است.

دوره سال گذشته جشنواره که با نمایش نسخه مرمت‌شده فیلم «جویندگان طلا» (ساخته سال ۱۹۲۵) از چارلی چاپلین همراه بود، رکوردی تازه بر جای گذاشت. حدود ۱۴۰ هزار نفر برای تماشای آثار کلاسیک سینما در میدان تاریخی ماجیوره و دیگر نقاط مرکز تاریخی شهر بولونیا گرد هم آمدند.

نمایش فیلم «جویندگان طلا» چارلی چاپلین در جشنواره «سینمای دوباره کشف شده» ایتالیا

جشنواره‌ای برای سینمای فراموش‌شده

جیان لوکا فارینلی، از بنیان‌گذاران جشنواره و یکی از چهار مدیر کنونی آن در گفت‌وگو با گاردین تجربه حضور در این جشنواره را به «قدم زدن در میان ویرانه‌های گذشته» تشبیه می‌کند.

انتظار می‌رود شمار بازدیدکنندگان امسال نیز به همین اندازه باشد اما جشنواره همیشه چنین جایگاهی نداشت.

فارینلی در ۱۹ سالگی همراه با دو دوستش میشل کانوسل و نیکولا مازنتی، ایده برگزاری این جشنواره را مطرح کرد. آن‌ها پس از آشنایی با مرکز «سینه‌تکا دی بولونیا» (آرشیو فیلم بولونیا) که در سال ۱۹۶۳ تاسیس شده بود و امروزه یکی از معتبرترین مراکز مرمت فیلم و مستند در جهان را در اختیار دارد، تصمیم گرفتند آثار کمتر شناخته‌شده موجود در آرشیو را به مخاطبان معرفی کنند.

او می‌گوید: «وقتی در آرشیوهای سینتکا جست‌وجو می‌کردیم، چیزهای بسیاری پیدا کردیم که حتی خودمان هم از وجودشان خبر نداشتیم. می‌خواستیم مخاطبانی پیدا کنیم تا این جواهرها را به آن‌ها نشان دهیم.»

این مخاطبان سرانجام در آستانه کریسمس سال ۱۹۸۶ پیدا شدند؛ زمانی که نخستین دوره جشنواره با رویدادی دیگر در سینمای لومییر متعلق به سینه‌تکا ادغام شد.

در آن دوره، ان پاتالاس، مورخ سینما و از پیشگامان مرمت فیلم، نسخه‌هایی از فیلم‌های کلاسیک «ام» و «متروپوپلیس» ساخته فیرتس لانگ را به جشنواره آورد.

فارینلی می‌گوید: «از همان ابتدا مشخص بود که با حوزه‌ای فوق‌العاده روبه‌رو هستیم. همچنین خیلی زود متوجه شدیم که در ایتالیا خلا بزرگی وجود دارد؛ هیچ‌کس به‌طور تخصصی روی فیلم‌های مرمت‌شده کار نمی‌کرد و همین مسئله باعث شد آزمایشگاه مرمت سینه‌تکا را ایجاد کنیم.»

اگرچه جشنواره هر سال رشد می‌کرد، اما تا مدت‌ها عمدتا به علاقه‌مندان سینمای کلاسیک محدود بود. نقطه عطف در سال ۱۹۹۵ رخ داد؛ زمانی که برگزاری جشنواره به فصل تابستان منتقل شد.

فارینلی می‌گوید: «این تغییر باعث شد فعالیت‌های ما بسیار بیشتر دیده شود.»

حضور مستمر فیلمسازان برجسته بین‌المللی همچون وس اندرسون، فرانسیس فورد کلاپولا، مارتین اسکورسیزی و آلیچه رورواکر نیز به افزایش اعتبار و شهرت جشنواره کمک کرده است.

در سال‌های اخیر، شمار مخاطبان رشد چشمگیری داشته است. فارینلی می‌گوید: «یکی از شگفت‌انگیزترین اتفاقات، افزایش حضور جوانان است. برای نسل جوان، سینمای گذشته یک کشف بزرگ محسوب می‌شود. آن‌ها پلتفرم‌های آنلاین و سریال‌های روز را می‌شناسند، اما در بولونیا متوجه می‌شوند که سینما تاریخی طولانی دارد. همچنین لذت تماشای فیلم در کنار دیگران و در فضای یک میدان عمومی را تجربه می‌کنند.»

امسال بیش از ۵۰۰ فیلم از نقاط مختلف جهان در جشنواره به نمایش درمی‌آید؛ از آثار صامت گرفته تا شاهکارهای هالیوودی دهه ۱۹۸۰ و فیلم‌هایی که سال‌ها در آرشیوها مدفون بوده‌اند.

فارینلی می‌گوید: «امسال آثاری را نمایش می‌دهیم که تقریباً هیچ‌کس درباره آن‌ها صحبت نکرده است. تماشای این فیلم‌ها مانند دیدن اثری کاملا تازه است.»

یکی از مهم‌ترین این آثار، فیلم سیاه‌وسفید «چشمه‌ای برای تشنه‌ها» ساخته یوری ایلینکو است. این فیلم سوررئالیستی محصول ۱۹۶۵ به دلیل آنچه مقام‌های شوروی «انحرافات ایدئولوژیک» می‌خواندند، توقیف شد و سرانجام در سال ۱۹۸۷ اجازه نمایش یافت.

نسخه جدید این اثر پس از مرمت دقیق توسط شرکت «Fixafilm» با همکاری استودیوی دوژنکو در کی‌یف آماده شده و برای نخستین بار در سطحی گسترده به نمایش درمی‌آید.

در دوره امسال همچنین بخش‌هایی به مرور آثار کارگردان نامدار ایتالیایی لوکینو ویسکونتی اختصاص یافته است که شامل نمایش نسخه مرمت‌شده فیلم «یوزپلنگ» نیز می‌شود.

فارینلی در پایان می‌گوید: «وقتی کسی جشنواره‌ای را راه‌اندازی می‌کند، طبیعی است که آرزو داشته باشد آن رویداد رشد کند. اما ویژگی منحصربه‌فرد جشنواره «سینمای دوباره کشف شده بولونیا» این است که در عین گسترش و موفقیت، اصول اولیه خود را حفظ کرده است؛ یعنی نگاه عمیق به تاریخ سینما و نمایش پیچیدگی‌ها، غنا و حتی تناقض‌های آن.»