جایگزینی یورو و ارزهای محلی با دلار در مراودات مالی بین المللی امکان پذیر نیست

استفاده از ارزهایی نظیر یورو و ارزهای محلی به جای دلار در مبادلات مالی ایران با سایر کشورهای دنیا از جمله تمهیدات ایران در مقابل کارشکنی های امریکا پس از برجام است.

حوزه پولی و مالی یکی از اصلی ترین بخش هایی بود که تحریم کنندگان نشانه گرفتند تا از این موضع ارتباط تجاری ایران با سایر کشورهای دنیا را مختل کنند. به اذعان کارشناسان اقتصاد شکننده ایران از همین ناحیه ضربه خورده و تحریم های پولی و مالی سبب تنزل روابط بانکی ایران با بانک های کشورهای دیگر شده و هزینه های بسیاری به کشور تحمیل کرد.

در شرایطی که انتظار می رفت اجرای برجام مشکلات بانکی را از پیش رو بردارد روی کارآمدن دولت جدید امریکا بانکهای بزرگ جهان را محتاط  تر کرد و اگر چه وزارت خزانه داری آمریکا مهرماه امسال اعلام کرد که بانکهای دنیا می توانند با ایران مراودات پولی انجام داده و گشایش های ال سی برایش داشته باشند، اما تاکید کرده که این مراودات نباید با دلار باشد و این اجازه اگر هم قرار است برای دلار صادر شود، باید با بانکهایی به غیر از بانکهای آمریکایی باشد.

حالا گفته می شود که سنگ اندازی های بانک های خارجی بعلاوه  تندخویی ها و سیاستهای غیرمنطقی امریکایی ها علیه سیستم بانکی و تجارت خارجی، ایران را وادار به استفاده از پدافندهایی برای مقابله با این تهدیدها و تحریم ها کرده است و بانکهای ایرانی کم کم به سمت استراتژی جایگزینی یورو و ارزهای محلی در مراودات پولی و مالی و گشایش های ال سی حرکت کرده اند.

اکنون مقامات بانکی ایران خبر از حذف تدریجی دلار از نقل و انتقالات پولی می دهند و به صراحت عنوان می کنند که کمتر گشایش ال سی یا مراودات بانکی را با دلار آمریکا انجام می دهند.

اما آیا با توجه به گستردگی معاملات اقتصادی با دلار، جایگزینی آن با ارزهای دیگر توجیه پذیر است؟ هزینه این کار برای ایران چقدر است؟ آیا یورو جایگزین مناسبی برای دلار است؟

این سوالات را از بهاالدین حسینی هاشمی مدیر عامل اسبق بانک صادرات و کارشناس ارشد بانکی جویا شده است؛ وی در گفتگو در پاسخ به این سوال که انتظار می رفت با اجرای برجام مشکلات نظام بانکی حل شود اما فعالان اقتصادی اذعان دارند که هنوز هم بانک های بین المللی برای مراودات مالی با ایران سخت گیری می کنند و در این خصوص گشایشی رخ نداده است. به نظر شما چرا برجام نتوانسته راه مبادلات مالی ایران با سایر بانکهای جهانی را هموار کند؟ گفت: دو دلیل عمده مانع اصلی بر سر این مسیر هستند نخست موانع داخلی و دیگر موانع بین المللی.

وی افزود: موانع داخلی به ساختار بانکهای ما بر می گردد به ساختار سرمایه، مدیریت، ریسک ها، سود و زیان، بازاریابی، رویکرد و سایر فعالیت بانکها. موانع بین المللی هم که انتظار می رفت پس از برجام برداشته شود به دلیل انتخابات در امریکا کند شد، چرا که بانک های بین المللی احتمال می دادند دولت جمهوری خواه بر سر کار بیاید _ جمهوری خواهان مخالفان سر سخت برجام هستند_ به همین جهت تا زمان انتخابات امریکا دست به عصا رفتار کردند. البته از سوی دیگر احتمال داشت دموکراتها سر کار بیایند و برجام را به جریان بیندازند.

حسینی هاشمی تصریح کرد: در هر صورت از آنجایی که بانکهای اروپایی با بانکهای امریکایی روابط نزدیکی داشته و همکاری های تنگاتنگی نیز دارند و در برخی موارد شریک نیز هستند نگرانی از مجازات های امریکا مانعی در برابر رفع مشکلات بانکی با ایران است. در کل این دو عامل سبب شد تا پس از برجام بر خلاف بسیاری از حوزه های دیگر در حوزه بانکی توفیق چندانی نداشته باشیم.

به گفته این کارشناس اقتصادی سیاستهای ترامپ در قبال ایران پس از این نیز بر روابط بانکی ایران با سایر بانک های جهان سایه خواهد انداخت چرا که بسیاری از مبادلات تجاری در دنیا در ارتباط مستقیم با معاملات دلاری است به همین جهت اگر امریکا محدودیتی برای دلار قائل شود حتی یورو را نیز متاثر می کند. در عین حال بانک های اروپایی بزرگترین شرکای بانک های امریکایی هستند و به همین جهت سیاستهای امریکا را در قبال ایران کاملا درک کرده و تابع سیاست های امریکا رفتار می کنند.

حسینی هاشمی خاطر نشان کرد: به عنوان نمونه توتال که از شرکت های بزرگ فرانسوی است پس از برجام به سرعت برای سرمایه گذاری در ایران اعلام آمادگی کرد اما به تازگی اعلام کرده که اگر امریکا مجددا تحریمها علیه ایران را به جریان بیندازد در مورد همکاری خود با ایران تجدید نظر خواهد کرد.

این مدیر سابق بانکی تاکید کرد: صرافی ها بخشی از نقل و انتقالات مالی را بر عهده گرفته اند حال آنکه آنها نیز با مشکلات بسیاری دست به گریبان هستند و مکانیسم اقداماتشان ریسک و هزینه دارد اما زمانی که بانکها از معاملات تجاری حذف بشوند صرافی ها نقل و انتقالات را انجام می دهند اما در اعتبارات اسنادی مشکلات باقی می ماند.

وی در پاسخ به سوال دیگری مبنی بر اینکه گفته می شود بانک های ایرانی برای مراودات مالی خود و گشایش ال سی، یورو و پول محلی را جایگزین می کنند، اقدام درستی است؟ گفت: این امر امکان پذیر نیست چرا که بسیاری از مراودات مالی ما بر پایه دلار است. مثلا مبنای فروش نفت به دلار است و استفاده از ارزهای دیگر هزینه را بالا می برد، سرعت را کاهش داده و معاملات را محدود می کند و در عین حال با کشورهای کمتری می توان مراودات اقتصادی داشت.

حسینی هاشمی برای سخنان خود یک تبصره هم قایل شد و افزود: در شرایط ناچاری شاید بتوان با ارزهای محلی تبادل مالی انجام داد اما آن ارزها باید مقبولیت داشته و قابلیت تبدیل نیز داشته باشند. اما تنها در شرایط خاص و معاملات پایاپای می توان آن را انجام داد.

به گفته این کارشناس مالی و پولی؛ همین روش که در سال های اخیر برای مبادلات مالی انجام می شود راهکار بهتری است چرا که با تغییر ارزها نمی توان با همه کشورها وارد تجارت شد و تنها می توان با بانک هایی کارکرد که معاملات یورویی انجام می دهند. البته باید این مساله را هم مد نظر داشت که کشورهای حوزه یورو نیز به راحتی با ایران وارد معامله نمی شوند چرا که شرکای امریکایی برای آنها خیلی اهمیت دارند. در این راستا تنها می توان با برخی کشورها به صورت تهاتری همکاری کرد به این شکل که نفت بدهیم و کالا بگیریم.