حواس پنج‌گانه را فراموش کنید: دانشمندان می‌گویند شاید ۳۳ حس داشته باشیم

حس‌ها به‌طور مداوم بر یکدیگر اثر می‌گذارند. آنچه لمس می‌کنیم می‌تواند بر آنچه می‌بینیم اثر بگذارد و آنچه می‌بینیم، شنیدن را تغییر دهد. حتی بوهای متفاوت شامپو می‌توانند برداشت ما از بافت مو را عوض کنند؛ برای نمونه، رایحه‌ی رز باعث می‌شود مو ابریشمی‌تر احساس شود.

حس مالکیت هم همیشه بدیهی نیست. برخی بیماران سکته‌ای با وجود دریافت حس لامسه، احساس می‌کنند اندام‌شان متعلق به خودشان نیست.

حتی حواس رایج هم ساده نیستند. لمس در واقع ترکیبی از حس درد، دما، خارش و تماس فیزیکی است. چشیدن نیز حاصل همکاری سه حس لمس، بویایی و چشایی، موسوم به سیستم چشایی یا گاستیشن است که با هم طعم نهایی غذا و نوشیدنی را می‌سازند.

گاستیشن به گیرنده‌های روی زبان مربوط است که شوری، شیرینی، ترشی، تلخی و طعم اومامی را تشخیص می‌دهند. اما طعم‌هایی مثل نعناع، انبه یا تمشک از کجا می‌آیند؟ روی زبان گیرنده‌ای اختصاصی برای تمشک وجود ندارد و این طعم‌ها حاصل جمع ساده‌ی مزه‌های پایه نیستند.

درک طعم‌های میوه‌ای، نتیجه‌ی همکاری زبان و بینی است و سهم اصلی به بویایی تعلق دارد. این بوها از محیط استنشاق نمی‌شوند، بلکه هنگام جویدن یا نوشیدن آزاد شده و از راه نازوفارنکس، بخش بالایی حلق، به بینی می‌رسند. حس لمس هم در این میان نقش اتصال‌دهنده دارد و ترجیحات بافتی ما را شکل می‌دهد؛ از تخم‌مرغ شل یا سفت گرفته تا حس مخملی و چسبناک شکلات.

به همین دلیل، حواس به حوزه‌ای غنی برای پژوهش تبدیل شده است و فیلسوفان، عصب‌پژوهان و روان‌شناسان در مرکز مطالعه‌ی حواس دانشگاه لندن به‌طور مشترک روی آن کار می‌کنند. در پروژه‌ی «بازاندیشی حواس» که سال ۲۰۱۳ آغاز شد، پژوهشگران نشان دادند تغییر صدای قدم‌ها می‌تواند باعث شود بدن سبک‌تر یا سنگین‌تر احساس شود.

آزمایش‌ها نشان داد راهنماهای صوتی موزه‌ی تیت بریتانیا، وقتی طوری طراحی می‌شوند که انگار شخصیت داخل پرتره با مخاطب حرف می‌زند، باعث می‌شوند جزئیات بصری بیشتری در ذهن بماند. همچنین مشخص شد صدای هواپیما ادراک طعم را تغییر می‌دهد و به همین دلیل آب‌گوجه‌فرنگی در پرواز خوش‌طعم‌تر به نظر می‌رسد.

نویز سفید مزه‌های شوری، شیرینی و ترشی را تضعیف می‌کند، اما اومامی را خیر. از آنجا که گوجه‌فرنگی سرشار از طعم اومامی است، صدای هواپیما طعم آن را تقویت می‌کند.

این نمونه‌ها یادآوری می‌کنند که حواس ما پیچیده‌تر از تصور روزمره‌اند. کافی است کمی مکث کنیم. دفعه‌ی بعد که قدم می‌زنید یا غذایی را آرام می‌چشید، لحظه‌ای توجه کنید که چگونه حواس مختلف با هم همکاری می‌کنند تا تجربه‌ای کامل و زنده از جهان بسازند.